Kültürel Miras Erişimde Kapsayıcılığın Yeni Yüzü: TÜBA Kitabı Yayımlandı

Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA), kültürel mirasın herkes için erişilebilir ve katılıma açık hâle getirilmesine odaklanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eseri yayımladı. Kitap; bilimsel yaklaşımları, uluslararası örnekleri ve uygulama modellerini bir araya getiriyor.

Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar editörlüğünde hazırlanan yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor. Engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimleri, temsilleri ve karar alma süreçleri de çalışmanın merkezinde yer alıyor. Eser; müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikaları uzmanlarına kadar geniş bir kesim için başvuru kaynağı olmayı hedefliyor.

Kuramsal Tartışmalardan Uygulama Örneklerine

TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alan çalışma, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitesini geliştirmeyi amaçlayan proje kapsamında hazırlandı. Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getirildi.

Eserde, dokunsal tezhip ve hat sergilerinden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımlarından çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına kadar çok sayıda uygulama inceleniyor. Evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim ve tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım gibi konular da ele alınıyor.

Erişim Tek Başına Yeterli Değil

Doç. Dr. Kevser Çınar, önsözünde kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini vurguluyor. Çınar’a göre bir kişinin müzeye girebilmesi, o kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor.

Çınar, yapay zekâ, dijital hikâye anlatıcılığı, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast’ler ve çok duyulu arayüzlerin erişimi genişletebileceğini belirtiyor. Ancak teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını, değerinin tasarımına, temsil ettiği deneyimlere ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılımına bağlı olduğunu ifade ediyor.

Kültürel Hafızada Ortak Sorumluluk

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, kitabın sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, herkesin bu mirasa erişebilmesi, onu yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesinin mirasın değerini güçlendirdiğini belirtiyor.

Şeker’e göre kapsayıcılık yalnızca sosyal adalet meselesi değil, aynı zamanda bilimsel ve kurumsal bir sorumluluk. Eser de kültür kurumlarının erişilebilirliğini yalnızca mevzuata uyum ya da fiziksel engellerin kaldırılması üzerinden değerlendirmenin yetersiz kalacağını ortaya koyuyor.

Kitap, kapsayıcılığın ulaşım sistemleri, kurumların çalışma biçimleri, kültürel anlatılar ve dijital içeriklerle de ilişkili olduğunu gösteriyor. Eser, kültürel mirası kimin hafızasının temsil edildiği sorusuyla birlikte yeniden düşünmek isteyenler için önemli bir kaynak niteliği taşıyor.

Hazırlanan eser, kültürel miras alanında kapsayıcı politikaların ve uygulamaların geliştirilmesine katkı sunmayı hedefliyor.